Zambiya’da tarım ve turizm fırsatları

21.2.2017
Büyült
Küçült
Haberi Yazdır

Güney Afrika’nın kendine özgü ülkelerinden Zambiya ile Afrika’da yatırım olanakları yazı dizimize devam ediyoruz.

ENGİN TATLIBAL/GÖZLEM -Zambiya, serbest rekabete dayalı liberal ekonomik modelin uygulandığı bir ülke. Ülkenin ana gelir kaynağı bakır ihracatı. Sınırlı yerli sanayi üretimi olmakla birlikte istihdama dönük en önemli ekonomik aktivite olarak, birçok bölge ülkesinde olduğu gibi tarım ön plana çıkıyor. Zambiya, gıda üretimi kendine yeten ve yoksulluk oranının yüksek olmasına karşın dış ticaret fazlası veren bir ülke. Zambiya’nın bakır ve bakır mamulleri dışında başlıca ihracat kalemlerini tahıl, kıymetli taş ve metaller, diğer metal ve metal ürünleri, inorganik kimyasallar ve kıymetli metal bileşenler oluşturuyor. Başlıca ithalat kalemleri ise akaryakıt, makine, cevherler, madeni yağ ve yakıtlar, yağlar, karayolu ve havayolu taşıtları ile elektronik aletler.

2014 yılı sonunda dönemin Cumhurbaşkanı Michael Sata’nın vefatı üzerine, Cumhurbaşkanı Vekili Guy Scott önderliğinde seçime giden Zambiya’da 6. Cumhurbaşkanı olarak Edgar Lungu seçildi. Önceki Cumhurbaşkanının vefatıyla yenisinin seçimi arasındaki 90 günlük sürede Cumhurbaşkanlığını yürüten Guy Scott, Güney Afrika Cumhuriyeti dışında Afrika kıtasında Cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturan ilk ve tek beyaz olarak tarihe geçti.

Türkiye’nin Zambiya ile ikili ilişkileri, Ankara ve Lusaka’da karşılıklı olarak büyükelçiliklerin faaliyete geçmesiyle hızlı bir gelişme sürecine girdi. Türkiye’nin Lusaka büyükelçiliği 2011’de açıldı. Ankara'daki Zambiya Büyükelçiliği ise 2013’te faaliyete geçti.

Zambiya tarım, turizm, eğitim, sağlık ve altyapı/konut sektörlerini Türkiye ile öncelikli işbirliği alanları olarak belirlemiş durumda. 2015 yılında Türkiye’nin Zambiya’ya ihracatı 28,9 milyon dolar idi. 2016’da bu rakam, yaklaşık yüzde 50 gibi dramatik bir düşüşle 14,4 milyon dolara indi. Türkiye’nin hali hazırda Zambiya’ya yaptığı başlıca ihracat kalemlerini demir ve çelik ürünleri, makina ve sentetik lifler oluşturuyor.

MADENCİLİK (BAKIR)

Zambiya’nın en önemli sektörlerinin başında madencilik, madencilikte de ülkede çıkartılan en önemli ürünlerin başında bakır geliyor. Ülke ekonomisi, tarihten bu yana bakır madenleri ile var olmuş durumda. En önemli maden, Kitwe yakınlarındaki Nkana açık bakır madeni. 2002 yılında madenlerin özelleştirilmesinin ardından önceleri 220 bin metrik tonlara kadar düşen üretim, yeniden 340 bin metrik tonlara yükseldi. Bakırın yanı sıra kobalt, nikel ve uranyum gibi stratejik ürünler de Zambiya’nın maden ihracatı içinde yer alıyor.

TARIM

Tarım, Zambiya’da en yüksek geliri getirmese de en çok kişiye istihdam sağlayan sektör. Sahip olduğu 4 binden fazla çalışanla Zambeef şirketi, ülkede tarım sektörünün lideri konumunda bulunuyor. 5000 hektarı sulanabilen toplam 6 bin 500 hektar alanda üretim yapan şirket, aynı zamanda tavuk, yumurta, domuz eti ve su ürünleri üretiminde de faaliyet gösteriyor. Ülkede yetiştiriciliği yapılan ürünler arasında tütün, buğday ve biber de yer alıyor.

TURİZM

Zambiya’da turizm açısından en görülmeye değer alan, hiç kuşkusuz Zimbabve sınırındaki Zambezi nehrinde bulunan Victoria şelaleleri. Ancak sınırın Zimbabve tarafından havaalanından otellere dek yapılan yatırımlar, Zambiya’nın şelalelerden yeterinde turizm geliri elde edememesine yol açıyor. Zambiya’da yaşayan yerel Lozi kabilesi, renkli yaşam tarzları ve şenlikleriyle Avrupalı turistlerin ilgisini çekiyor. Özellikle Kuomboka töreni adı verilen Lozi etkinliği her yıl çok sayıda turist çekiyor. Ülkenin turizmde tesis ve altyapı yatırımlarına ihtiyacı var.

ENERJİ

Yılın önemli bir bölümünde kesintisiz güneş ışığı alan Zambiya, bu yönüyle yenilenebilir enerji, bilhassa da güneş enerjisi alanında önemli bir potansiyel taşıyor. Halen güneş panelleri ve hidroelektrik kaynaklardan sağlanan enerji, yıllık 10 ile 15 kilovat saat arasında değişmekte. Bununla birlikte 2015 yılı başından itibaren Kariba barajı başta olmak üzere barajların doluluk oranlarının düşmesi nedeniyle ülkede ciddi boyutlarda enerji açığı ortaya çıktı.

BÜYÜKELÇİ İNCESU: ORTA VE UZUN VADEDE KARLI YATIRIMLAR YAPILABİLİR

Şebnem İncesu, TC Lusaka Büyükelçisi:1964 yılında bağımsızlığını kazanan Zambiya, çok partili demokratik parlamenter sistemle yönetilmekte, serbest rekabete dayalı liberal bir ekonomi izlemektedir. Dış politikasında tarafsızlığı esas alan Zambiya, bölgesinde barış ve istikrar adası olarak dikkat çekmektedir. Ülke, maden kaynakları özellikle de bakır açısından zengin, her türlü tarıma uygun ve gıda bakımından kendine yeterli topraklara sahiptir. Yerli sanayi üretimi sınırlı düzeydedir.

Zambiya hükümeti, ekonomiyi çeşitlendirmek ve bakır ihracatına bağımlılığı azaltmak için bazı önlemler hayata geçirmektedir. Bu önlemler arasında, tarım ve turizm alanlarının geliştirilmesi önemli yer tutmaktadır. Ülkede, altyapı ve ulaşım alanlarında çeşitli inşaat faaliyetleri yürütülmekte, artan elektrik ihtiyacını karşılamak ve arz talep açığını kapatmak amacıyla alternatif ve yenilenebilir enerji kaynakları araştırılmaktadır.

Ülkemiz ile Zambiya arasındaki ilişkiler, Büyükelçiliğimizin Lusaka’da, Zambiya’nın Büyükelçiliğinin Ankara’da, sırasıyla 2011 ve 2013 yıllarında faaliyete geçmesiyle artmaya başlamıştır. İki ülke arasında işbirliğinin geliştirilebileceği birçok alan mevcut olup, ticaret ve özellikle yatırım bunlar içinde başta gelmektedir. İki ülke arasında 2011’de imzalanan Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması ile kurulması öngörülen Karma Ekonomik Komisyon’un, keza, 2016’da DEİK ve Zambiya Kalkınma Ajansı arasında imzalanan İş Konseyi Kuruluş Anlaşması ile oluşturulan İş Konseyinin Türk tarafı  Eş Başkanlarının belirlenerek, ilk toplantılarının bir an önce gerçekleştirilmesi ticari ve ekonomik ilişkilerimizin ilerletilmesinde tabiatıyla yararlı olacaktır.

Zambiya’ya, dünyanın en az gelişmiş ülkeleri arasında olduğu da dikkate alınarak, sadece ticaret açısından değil, orta ve uzun vadede yatırım yapılabilecek potansiyel ülke gözüyle bakılması önem taşımaktadır. Türk yatırımcıların ilgisini çekebilecek sektörler şu şekilde sıralanabilir: Makine imalatı (traktör, değirmen ve yedek parçaları gibi özellikle tarımsal makineler), hayvancılık alanında kullanılan cihazlar, sulama sistemleri, traktör ve yedek parçaları; jeneratör, regülatör, trafo, kesintisiz güç kaynakları gibi elektrikli cihazlar, elektrik kabloları, fiber optik kablolar; tekstil; yapı malzemeleri; kırtasiye malzemeleri; turizm hizmetleri; bilgi işlem hizmetleri; bakım ve onarım hizmetleri; sağlık hizmetleri ve müteahhitlik hizmetleri.

Zambiya, Ekonomi Bakanlığımız tarafından henüz “hedef veya öncelikli ülke” olarak kaydedilmemiştir. Bu durum, Zambiya’nın ülkemiz firmalarınca henüz yeterince bilinmemesinden kaynaklanmaktadır. Bu kapsamda, ülkemiz iş ve ticaret çevrelerince Zambiya’ya ziyaretler gerçekleştirilmesinde şüphesiz fayda bulunmaktadır. Büyükelçiliğimiz, Ticaret Müşavirliği ile birlikte Zambiya’da iş yapmaya ilgi duyan firmalarımıza her türlü desteği vermeye hazırdır.

ZAMBİYA, ENERJİ ÜRETİMİNİ YENİDEN YAPILANDIRACAK

Zambiya Kalkınma Ajansı, ülkeye yönelecek yabancı yatırımları artırmak ve yatırım ortamını iyileştirici icraatlarda bulunmak amacıyla faaliyet gösteren bir kuruluş. Son dönemde ülkede yaşanan elektrik tedarik sıkıntılarına çözüm bulmak amacıyla çalışmalarını sürdüren ajansın gündeminde, hali hazırda var olan elektrik üretim tesislerinin verimliliklerin artırılmasına yönelik projeler var.

Bu kapsamda devlet tarafından sahiplenilen ve işletilen Zesco firmasının envanterinde bulunan elektrik enerjisi üretimi, iletimi ve dağıtımına yönelik tesislerin kamu ve özel sektör ortaklığında üç kısma ayrılarak yeniden yapılandırılmasına ilişkin proje ile Zambiya Kalkınma Ajansı, ülkenin bu anlamda yaşamakta olduğu sıkıntıyı aşmayı hedefliyor.

Zambiya Kalkınma Ajansı Başkanı Patrick Chisanga, elektrik üretim ve dağıtımına ilişkin hayata geçirecekleri proje kapsamında sektöre girecek yeni aktörlerin sayesinde, mevcut kurulu güç ve yapılacak ilave yatırımlar sayesinde Zambiya’da üretilen ve dağıtımı yapılan elektrik enerjisinin miktarını artırmayı amaçladıklarını söyledi. Chisanga, yeni yapılacak yatırımlar kapsamında hidroelektrik santrallerinin yanı sıra yenilenebilir enerji ve özellikle güneş enerjisi tesislerinin de bulunacağını vurguladı.

Yenilenebilir enerji konusunda teknik altyapı eksiklikleri bulunduğuna işaret eden Chisanga, bu anlamda knowhow sahibi özel sektör firmalarının da rol oynamasını istediklerini ifade etti.

Chisanga, Zambiya Ulusal Meclisi’nin Çalışma ve Ekonomi Komitesi’ne yaptığı sunumda şöyle diyor: “Zambiya Kalkınma Ajansı olarak ülkede yaşanan elektrik enerjisine ilişkin sıkıntıları gidermek adına, enerji sektöründe daha fazla yatırım çekmemiz gerektiğini düşünüyoruz. Yenilenebilir enerjide ve özellikle güneş enerjisi alanında sınırlı miktarda yatırım söz konusu, ancak Zesco şirketinin teknik kapasitesinde var olan mevcut eksiklikler işimizi zorlaştırıyor. Bunun için özel sektörün yatırım ve işbirliğini bekliyoruz.”

Chisanga ayrıca Zambiya’da mevcut kurulu gücün, ülkenin ihtiyaç duyduğu ölçüde enerjiyi üretebilmek için yapılacak yatırımlar anlamında yeterli finansal kapasiteye hali hazırda sahip olmadığını da vurguluyor.

Zambiya Kalkınma Ajansı Başkanı Patrick Chisanga’nın altını çizdiği noktaların başında kamu ve özel sektör ortaklığı (Public Private Partnership / PPP) olarak bilinen model geliyor. Chisanga, enerji sektöründe kamu özel sektör ortaklığının Zambiya’da henüz gideceği çok yol olduğunu, ancak uzun vadede bu modelin büyük avantaj getireceğini ve benzen bir süreç ile yatırım çeken Gana’yı kendilerine örnek aldıklarını ifade ediyor.

Zambiya’da devletin enerji sektöründen çekilmesinin doğru olup olmadığı ve özelleştirmenin verimliliği artıracağına ilişkin tartışmalar, uzun süredir sürekli biçimde ekonomi gündeminin üst sıralarında yer alıyor.

Bu anlamda mevcut devlet politikası, stratejik olarak tanımlanan enerji üretim tesislerinin yabancı yatırımcılara tamamen satılmasının doğru olmayacağı yönünde. Ancak kamunun da işin içinde olacağı kamu özel sektör ortaklığı modelinin daha kabul edilebilir olduğu ifade ediliyor.

ZAMBİYA’DA YATIRIM AVANTAJLARI

  • Karlılığın ilk beş yılında kurumlar vergisi, karın yüzde 50’siyle sınırlı.
  • Makine ve parçaları için yatırımın ilk beş yılında gümrük muafiyeti var.
  • Oturma ve çalışma izinleri ile ikincil lisanslar ve arazi satın almalarında hiçbir zorluk yok. Ayrıca yabancı yatırımlar kamulaştırılmama garantisi altında.

ÜLKENİN KÜNYESİ

Resmi Adı:Zambiya Cumhuriyeti

Yönetim Biçimi:Üniter başkanlık

Resmi Dili:İngilizce

Devlet Başkanı:Edgar Lungu

Başkent:Lusaka

Nüfus:16 milyon

Para birimi:Kwacha (1 TL=1400 Kwacha)

İklim:Karasal tropikal

Saat dilimi:Türkiye’den bir saat geri

Komşuları:Angola, Namibya, Bostvana, Zimbabve, Mozambik, Malavi, Tanzanya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti.

Vize rejimi:Tüm TC pasaportları vizeye tabi.

EKONOMİK KÜNYE

GSYH:65 milyar dolar

Kişi başı milli gelir:3900 dolar

Enflasyon:Yüzde 7,5

İhracatı / İthalatı: 12,6 milyar dolar / 9,6 milyar dolar

Kime satıyor:İsviçre, Çin, Demokratik Kongo Cum.

Ne satıyor:İşlenmiş ve ham bakır, ham tütün, kobalt.

Kimden alıyor:Güney Afrika Cum., Demokratik Kongo Cum., Çin.

Ne alıyor:Bakır cevheri, işlenmiş petrol, otomotiv.

Nasıl gidilir:THY’nin haftada üç gün İstanbul ile Lusaka arasında karşılıklı seferi mevcut.

Her türlü hakkı saklıdır.

Yorumlar - Toplam ( 0 ) Yorum Yapıldı.

Adınız *

Yorum Yaz

yükleniyor...

 Yorumlar

Henüz Yorum yapılammış. ilk yorumu yapan siz olun...

Diğer Haberler

Geçtiğimiz hafta Türkiye ekonomisinde önemli gelişmeler yaşandı. Amerikan Merkez Bankası Fed, öngörüldüğü gibi 15 Mart’ta faizleri yüzde 0,25 artırdı. Moody’s Türkiye’...

Azerbaycan hariç bir İslam ülkesi, Türkiye’yi Avrupa Krizinde desteklemedi. Özellikle Arap ülkeleri, Türkiye lehine tek resmi açıklama yapmadı. Avrupa ile yaşadığı kri...

Duayen gazeteci / yazar M. Ali Kışlalı, “Referandum ile Türkiye – Avrupa ilişkileri arasındaki ilgi” başta olmak üzere, ülke gündemindeki iç ve dış olaylarla ilgili GÖ...

Güney Sahra’dan Atlantik Okyanusu’na uzanan bereketli Nijer Nehri’nden adını alan Nijer Cumhuriyeti ile yazı dizimize devam ediyoruz.

Ege Maden ihracatçıları Birliği Başkanı Mevlüt Kaya Gözlem Yayın Grubu’nun Yayın Kurulu Toplantısına katıldı ve önemli açıklamalarda bulundu.

Bu durum son yıllarda birden fazla ülkeyle ilişkileri bozulan ekonomisi ve turizmi büyük ölçüde etkilenen Türkiye için uzmanlar, “Her seçim döneminde olduğu gibi yine ...

GÖZLEM, AKP’li bir belediye başkanının “1923’te darbe yapıldı, Cumhuriyet kuruldu” şeklindeki sözleri ve Mehmet Akif Ersoy’u anma töreninde imam hatipli öğrencilere İs...

Yazarlar