Madencilikte yeni model ile sektörü neler bekliyor?

6.9.2017
Büyült
Küçült
Haberi Yazdır

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak madencilikle ilgili son açıklamaları üzerine Prof. Dr. Faruk Çalapkulu ile bir söyleşi gerçekleştirdik. Çalapkulu, madenlerin ülke ekonomisine katkı sağlaması açısından son gelişmeleri değerlendirdi.

Sayın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak’ın madenlerimizin hammadde olarak değil yarı mamul ve mamul ürüne dönüştürülerek ihracatının yapılması yönündeki yaklaşımını nasıl buluyorsunuz?

Sayın bakanın ülkemizde daha fazla katma değerin kalmasına imkân verecek olan bu görüşlerine katılmamak mümkün mü?

Genel olarak arzulanan bu geçişin nasıl yapılabileceği önemli bir hususudur.  Dünya hammadde tedarik işlem ve ticaret yapılanması içinde her alana genellemesi mümkün olmayabilir. Ancak uluslararası boyutta bazı hammaddelerde tekelleşmiş şirketlerden en zayıf olanların bulunduğu bir hammaddeden başlaması muhakkak ki ülke yararına olacaktır. Bu konuda geçmişte yapılmış ancak uygulanamamış DPT de birçok araştırma yatırım projeleri bulunmaktadır.

MTA Genel Müdürlüğü’nün yurt dışına açılımı konusunu daha önce bu kurumda çalışmış bir teknokrat olarak nasıl yorumlarsınız?

MTA Genel Müdürlüğü’nün yurt dışına açılımı hususunda alınan kararlar çok isabetli olmuştur. Örneğin Fransa’da ki eşdeğeri BRGM yıllardır bu faaliyeti sürdürmektedir. Hammadde ihtiyacı olan ülkeler ulusal ve/veya çok uluslu şirketler aracılığı ile yüz yıllardır Afrika’da ve Uzakdoğu’da yakın geçmişte SSCB dağılması ile birlikte ayrılan ülkelerin yer altı kaynaklarının işletilmesine yönelik olarak devlet kuruluşlarının mihmandarlığında   pozisyon almışlar bu ülkelerde faaliyete geçmişlerdir. Türkiye’nin de gecikmeli de olsa bu kervana katılmasında MTA nın devreye girmesi yurt dışında arama ve araştırma yapabilecek olması şirket kurabilmesi ve/veya şirketlere ortak olabilmesinin önü açılmış olması son derece yararlı olacaktır.

Sayın Bakanın maden ihaleleri konusundaki müjdesine Marble Fuar sürecinde Taş Kongresinde MİGEM Yetkilileri de değinmişlerdi. Bu ihalelerin madencilik sektörüne katkıları konusunda görüşünüzü alabilir miyiz?

Ruhsat izinlerinin verilme sürecinin kısaltılması sektörün son zamanlarda yaşadığı sıkıntıların başında gelmektedir. 2017 yılı Ağustos ayı sonuna kadar 917 yeni sahanın ihalelerinin yapılacak olması yıl sonuna kadar bu sayının 1500’e ulaşmasının hedeflenmesi yeraltı servetlerinin ülke kalkınmasına bir an önce destek vermesi açısından çok olumlu bir yaklaşım olacaktır. Bazı çevrelerin icraatı görelim demeleri geçmiş te yaşanan, ifade ile icraat farklılığından kaynaklanmaktadır. Genç dinamik bir bakanın alınan kararların uygulanmasının takipçisi olacağı inancındayım.

7020 Sayılı “Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Ve Bir Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” Konusunda görüşlerinizi alabilir miyiz?

Öncelikli olarak belirtmek gerekir ki; 7020 sayılı kanun 3213 Sayılı Maden Kanunu’nun sadece 3 maddesinde değişiklik yapmış gibi algılanabilir veya “Maden Bölgeleri”nin oluşturulması olarak da görülebilir. Oysa 7020 Sayılı Kanun bu yüzeysel görüntülerin ötesinde 3213 Sayılı Kanun’un bazı temel kurallarını değiştirmektedir.

  • Bütün gruplar için maden bölgesi oluşturulmasının önü açılmıştır.
    • Kömür sahalarının birleştirilmesi ve termik santrallara bağlanması yıllardır konuşulan ancak gerçekleştirilmesi gecikmiş bir karardı. Bu uygulama termik santralların hammadde ihtiyacını daha iyi sağlayacak olup olumlu sonuçlar verecektir. Doğal olarak bu bağımlılığın yeni kurulacak maden bölgesi şirketi tarafından bir tehdide dönüştürülmemesi için var olan statünün devamlılığı güvence altına alınmalıdır.
    • Taşocakları konusunda işletme açısından olumlu sonuçlar elde edilebilirken buna karşılık tekelleşme gündeme gelecek ve agrega fiyatları artacaktır.
    • Kentlerin genişlemesi ile mücavir yerleşim birimlerinde yaşayanlar tarafından sürekli şikayetlere neden olan agrega ocakları, toprak ve çimento sanayine hammadde temin eden sahalar maden bölgesi olarak birleştirilirken gerektiğinde başka alanlara taşınabilmesi kanunda öngörülmüştür. Burada ilgili sektörlerin yatırımlarının zarar görmemesi amaçlanmıştır.
    • Doğaltaş konusunda tam bir kaos yaşanacaktır. Doğaltaş rezerv ve kalite belirleme işlemi en zor maden grubudur. Farklı sahaları aynaları bırakın aynı aynadan çıkan çıkan blokların dahi değerleri farklı olabilir. Her ruhsat, sahibinin en değerlisidir.
  • Maden Bölgelerinin Oluşturulmasında Temel Parametreler
  • Birbirine bitişik veya yakın maden sahaları
  • Yapılan üretimin çevresel etkileri, şehirleşme, işletme güvenliği,
  • Rezervin verimli işletilmesi

Bu parametrelerden ilk ikisinin tespiti kolayca mümkün olacaktır.  Ancak Rezerv konusunda sorun çıkacaktır. Rezerv tanımı bu kanunda (Yönetmenlik taslağında da) yapılmamıştır. Şayet yasada tanımlanan rezerv “görünür rezerv” ise uluslararası standartlara uygun olarak çok az ruhsat sahibi rezerv etüdü yaptırmış bulunmaktadır. Bu tespitlerin yapılabilmesi için de ciddi harcamaların yapılması gerekecektir. Ayrıca sınır tenör, kalori ve ekonomik işletme parametrelerinin değişmesi rezerv miktarlarını da önemli ölçüde değiştirir. Rezerv mutabakatı sağlanamayan ortamda şirketlerin birleşmesinde de ciddi tartışmalar çıkacaktır.

  • Ruhsat güvencesi ortadan kalkmaktadır

3213 Sayılı Maden Kanunu ilanını izleyen yıllarda doğaltaş sektörü ruhsat güvencesine kavuşmuş ve kısa sürede tüm maden ihracatımızın yarısından fazlasını ihraç eder konuma gelmiştir. Sektör bu başarısını ruhsat güvencesine borçludur. Yasa bazı bölümlerinde yatırımcıyı koruyan hükümler getirirken bazı bölümlerinde ruhsat güvencesini çok da net tanımlanmamış kriterlere bağlamaktadır. Valiliklere verilen kısıtlama, geçici kapatma yetkileri insan sağlığını ve/veya güvenliğinin tehdit edilmesi durumlarında çevre mevzuatlarında bulunmaktadır. Bu mevzuat hükümlerine atıfta bulunulması isabetli olacaktır.

  • Maden bölgelerinde kurulacak şirket:

“Maden bölgesinde belirlenen alandaki ruhsatların tüzel kişiliği haiz bir şirkette birleştirilmesi için ruhsat sahiplerine altı aya kadar süre verilir. Ruhsat sahiplerinin kurulacak olan bu şirketteki ortaklık payları, maden rezervi de göz önüne alınarak belirlenir.”

Maden bölgelerinde kurulacak şirketi ruhsat sahipleri kendi aralarında anlaşarak kuracaklar.

Var olan şirketlerin yeni bir şirket çatısı altında birleşmesi 6 ay gibi bir sürede gerçekleşmesi geçmişten gelen sorumlulukları ve varlıkların tespiti tartışmaya açık olması nedeniyle çok zor olacaktır. Yeni şirket kurulacak veya şirketler birleşecekler ise daha önce var olan şirketlerin hukuki ve mali hakları ve sorumlulukları ne olacak. Yeni şirketle ilişkilendirilmesi daha karmaşık problemleri gündeme getirecektir.

Kurulacak şirket Sermayesi nasıl tesis edilecek? Şirket hisselerinin belirlenmesinde kriter ne olacak? Rezerv ne derecede ve hangi rezerv kriterlerinde etkili olacak? Şirket varlıkları nasıl birleştirilecek. Şirket yönetimi TTK statüsünde düzenlenebilir ancak 6 ay gibi bir sürede yeni şirkete yönelik bu detayların çözümü kanun zoru ile kolay olmayacaktır. 

  • MİGEM MADEN BÖLGESİ ilan ettikten sonra 6 ay içinde maden ruhsatlarının ticaret şirketi bünyesinde birleştirilmesi zaruridir.
  • İptal edilen ruhsatlar MİGEM tarafından belirlenen kriterlere göre ihale edilerek ruhsatlandırılacaktır.
  • Maden bölge komisyonları

Büyükşehirlerde “Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı” bünyesinde diğer illerde ise il Özel İdaresi bünyesinde faaliyet gösterecek

Komisyon 3 kişilik olup valilik, ilgili belediye ve ruhsat sahibi şirket temsilcisinden oluşacak.

Ayda en az bir defa toplanacak komisyonun görevleri:

  1. Madencilik faaliyetlerinin proje ve plana göre yürütülmesini kontrol eder.
  2. Madencilik faaliyetlerinin çevreye etkilerini kontrol eder, gerekli tedbirleri alınması için gerekli öneriler sunar, kontrol ve ölçüm yapar.
  3. İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yapılan uygulamaları kontrol eder, önerilerde bulunur.

 

Komisyon faaliyetlerinin finansmanı için ruhsat sahipleri ocak başı satış tutarının %0,5 i komisyon giderlerini karşılamak üzere koordinasyon başkanlığı diğer illerde özel idare hesabına yatıracaklardır.

  • Maden bölgelerinde rödövans sözleşmesi yapılamaz var olanlarda iptal edilir.

Var olan rödövas sözleşmeleri ile ilgili düzenlemelere ihtiyaç duyulacaktır.

Yönetmelik taslağında 17. Madde (6) : “Yeni alana taşınmayı kabul eden ruhsat sahibi  mevcut rodövansçısı ile aynı şartlar ile yeni bir sözleşme yapar ya da rodövansçının yatırım giderlerini karşılayarak sözleşmeyi fesih eder”denmektedir. Bu öneri rödövans anlaşmalarında karşılaşılacak sorunların bir habercisi niteliğindedir. karşılaşılacak sorun

  • Kanunda I. Grup ve II. (a) Grubu madenlerle ilgili hükümler

“Şehirleşme, çevresel ve benzeri etkiler dikkate alınarak bazı alanlardaki I. Grup ve II. Grup (a) madencilik faaliyetleri valilik görüşü ile Bakanlık tarafından kısıtlanabilir. Bakan onayı ile kısıtlanan alandaki I. Grup ve II. Grup (a) bendi maden ruhsatları, rezervi dikkate alınmak suretiyle maden bölgesine ya da başka bir alana taşınarak ruhsatlandırılabilir. Bu tür ruhsatlandırma işlemi ihalelik sahalar üzerinde de ihalesiz yapılabilir. Kısıtlama ve taşınma alanlarındaki rezerv tespitleri valiliklerce yapılır.”

Bu hükümler önceden yapılmış yatırımların güvencesini sağlarken diğer taraftan bu maden işletmeleri üzerinde yerel yönetimlerin baskısını tesis edecektir.

Bu Kanun ile tesis edilmek istenilen kontroller Maden Kanunu ve Çevre koruma yasa ve yönetmeliklerinde var olan yaptırımların bugüne kadar uygulanmasında yaşanan sorunların top yekûn ortadan kaldırılmasını hedefler niteliktedir. Keşke ilgili mevzuat bugüne kadar uygulanabilse de bu kanunla birden deprem yaratabilecek şirketler arasında ve şirketlerle devlet kurum ve kuruluşları arasında “çatışmalara” yol açabilecek bir noktaya getirilmemiş olsaydı. 

  1. grup ve II. (a) grubu madenlerde maden ruhsatları bir maden bölgesine ya da başka bir yere taşınarak ruhsatlandırılabilir.
  • Yatırım Bedellerinin Ödenmesi:
  • İptal edilen ruhsatlara ilişkin Genel Müdürlükçe tespit edilen yatırım giderleri Bakanlık bütçesinden karşılanır.
  • Belirlenen alandaki toplam rezervin en az yarısına tekabül eden ruhsat sahiplerince birleştirmenin talep edilmesi hâlinde, birleştirmeye dâhil olmayan diğer ruhsatlar iptal edilir. İptal edilen ruhsatların Genel Müdürlükçe tespit edilen yatırım giderleri, birleştirme yapılan ruhsat sahibince ödenir.
  •    (5) Ruhsat sahibinin (a), (b) ve (c) bentlerindeki hususları içeren tebligat yapıldıktan sonra 3 ay içerisinde Ruhsat Taşıma Taahhütnamesini imzalayıp vermediği takdirde mevcut ruhsatı iptal edilir, yatırım tutarının Valilik ve/veya belediye tarafından ödenir.

3213 Sayılı Kanun

  1. Grup madenler
  2. a) İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl.
  3. b) Tuğla-kiremit kili, Çimento kili, Marn, Puzolanik kayaç (Tras) ile çimento ve seramik sanayilerinde kullanılan ve diğer gruplarda yer almayan kayaçlar.
  4. Grup madenler
  5. a) Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar.

 

27 Mayıs 2017 CUMARTESİ

ResmîGazete

Sayı : 30078

KANUN

BAZI ALACAKLARIN YENİDEN YAPILANDIRILMASI İLE BAZI

KANUNLARDA VE BİR KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE

DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN

Kanun No. 7020                                                                                                         Kabul Tarihi: 18/5/2017

MADDE 10  3213 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

“Birbirine bitişik veya yakın maden sahalarında, yapılan üretimin çevresel etkileri, şehirleşme, işletme güvenliği, rezervin verimli işletilmesi ve benzeri sebeplerden dolayı yapılacak proje ve planlama çerçevesinde Genel Müdürlüğün teklifi ve Bakan onayıile maden bölgesi ilan edilebilir. Maden bölgesindeki ruhsatların bir veya birden fazla ruhsatta birleştirilmesi Genel Müdürlükçe yapılır.

“Maden bölgesinde belirlenen alandaki ruhsatların tüzel kişiliği haiz bir şirkette birleştirilmesi için ruhsat sahiplerine altı aya kadar süre verilir. Ruhsat sahiplerinin kurulacak olan bu şirketteki ortaklık payları, maden rezervi de göz önüne alınarak belirlenir. Ruhsatların birleştirilmesi, belirlenen alandaki toplam rezervin en az yarısına tekabül eden ruhsat sahiplerinin talebi hâlinde gerçekleştirilir. Bu talep sahipleri ikiden az olamaz. Talep sahibinin iki olması hâlinde ise hissedarlardan birinin rezerv oranı en az yüzde on olmalıdır. Yeterli talebin sağlanamaması durumunda belirlenen alandaki tüm ruhsatlar iptal edilir. Bu sahalar, alan sınırlamasına bağlı kalmaksızın Genel Müdürlük tarafından belirlenen kriterlere göre ihale edilerek ruhsatlandırılır. İptal edilen ruhsatlara ilişkin Genel Müdürlükçe tespit edilen yatırım giderleri Bakanlık bütçesinden karşılanır. Birleşen ruhsatların alan sınırlarını belirleme yetkisi Genel Müdürlüğe aittir. Maden bölgesi içerisinde bulunan ihalelik sahalar, ihale taban bedeli yatırılarak birleşen ruhsata ilave edilebilir.

Belirlenen alandaki toplam rezervin en az yarısına tekabül eden ruhsat sahiplerince birleştirmenin talep edilmesi hâlinde, birleştirmeye dâhil olmayan diğer ruhsatlar iptal edilir. İptal edilen ruhsatların Genel Müdürlükçe tespit edilen yatırım giderleri, birleştirme yapılan ruhsat sahibince ödenir ve bu ruhsat alanları birleştirilmiş ruhsata ilave edilir. Tespit edilen yatırım giderinin ruhsat sahibince altı ay içinde ödenmemesi hâlinde ise belirlenen alandaki ruhsatların tümü iptal edilir.

Şehirleşme, çevresel ve benzeri etkiler dikkate alınarak bazı alanlardaki I. Grup ve II. Grup (a) madencilik faaliyetleri valilik görüşü ile Bakanlık tarafından kısıtlanabilir. Bakan onayı ile kısıtlanan alandaki I. Grup ve II. Grup (a) bendi maden ruhsatları, rezervi dikkate alınmak suretiyle maden bölgesine ya da başka bir alana taşınarak ruhsatlandırılabilir. Bu tür ruhsatlandırma işlemi ihalelik sahalar üzerinde de ihalesiz yapılabilir. Kısıtlama ve taşınma alanlarındaki rezerv tespitleri valiliklerce yapılır.

Maden bölgesi olan illerde bu bölgeleri yönetmek üzere maden bölgesi komisyonu kurulur. Bu komisyon, büyükşehirlerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı”bünyesinde, diğer illerde ise “İl özel idaresibünyesinde faaliyet gösterir. Komisyon; valilik, ilgili belediye ve ruhsat sahibi şirket temsilcilerinden oluşur.. Komisyon, ruhsat sahasındaki faaliyetlerin projeye, çevre ve insan sağlığına uygun yürütülmesini kontrol ederek madencilik faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması dâhil gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar. Komisyon geçici olarak durdurma faaliyetlerini Genel Müdürlüğe bildirir. Genel Müdürlük, komisyonun maden bölgeleri ile ilgili faaliyetlerini inceler ve denetler.

Ruhsat sahibi tarafından, ocak başı satış tutarının %0,5’i, komisyonun maden bölgesi için yapacağı harcamaları karşılamak üzere, büyükşehirlerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı, diğer illerde ise il özel idaresi hesabına yatırılır. Maden bölgesindeki her grup maden işletme ruhsatı için bu Kanun kapsamında irtifak ve/veya intifa hakkı tesis edilebilir ve kamulaştırma yapılabilir. Maden bölgesi alanında rödövans sözleşmesi yapılamaz ve varsa mevcut sözleşmeler iptal edilir.

Maden bölgesi ilan edilmesi, ruhsatların birleştirilmesi, taksiri ve iptal edilmesi, yatırım giderlerinin belirlenmesi ve ödenmesi, maden sahalarının ihale edilmesi, rezerv tespiti ve ruhsatlandırma, bir veya birden fazla il sınırına giren maden bölgeleri komisyonunun oluşturulması, toplanma ve çalışma süresi, görev ve yetkileri, faaliyetlerin inceleme ve denetimi ile ruhsatların taşınması, proje ve planlaması gibi uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”

MADDE 11  3213 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin dördüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından buluculuk hakkı kazanılan maden ruhsat sahaları, bedeli karşılığında ihtisaslaşmış Devlet kuruluşları ile bunların bağlı ortaklıklarına Bakan onayı ile devredilebilir. Devir aşamasında bu Kanunun 17 nci maddesinde belirtilen süreler bu kararların uygulanması esnasında aranmaz. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Kanunun 17 nci maddesinde belirtilen arama dönemi faaliyet raporları yerine kaynak/rezerv raporu verir.

 

 

 

Her türlü hakkı saklıdır.

Yorumlar - Toplam ( 0 ) Yorum Yapıldı.

Adınız *

Yorum Yaz

yükleniyor...

 Yorumlar

Henüz Yorum yapılammış. ilk yorumu yapan siz olun...

Diğer Haberler

GÖZLEM, “Referandum bugün ertelense” de, ABD’nin ve İsrail’in desteklediği “Kuzey Irak Kürt Devleti” konusunun masada kalma ihtimalini uzmanlara sordu, işte yanıtları…

Gözlem, bu çok önemli konuyu ve geleceğe yansımalarını, sonuçlarını ve “ne yapılması” gerektiğini uzmanlara sordu. İşte o görüşler...

Duayen gazeteci M. Ali Kışlalı, GÖZLEM’in, Kuzey Irak / Barzani Referandumu, “yeni” Diyanet İşleri Başkanı’nın “sekülerizme cihat açışı” başta olmak üzere gündemdeki i...

Gözlem, ekonomimize yön verecek olan bu konuyu masaya yatırdı ve uzmanlara sordu, işte cevaplar…

Gözlem, krizin Türkiye'ye yansımalarını, sonuçlarını ve “ne yapılması” gerektiğini uzmanlara sordu. İşte o görüşler...

AB Komisyonu Sözcüsü Anca Paduraru'nun, fipronil maddesi bulunan zehirli yumurtalara Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 40 ülkede daha rastlandığı iddiasına yumurtacı...