Sayın Ticaret Bakanımız 3 Kasım’da İstanbul’da düzenlediği basın toplantısında ekim ayı ihracatımızın 25.9 milyar dolar ile 103 yıllık Cumhuriyet tarihimizin en yüksek üçüncü aylık ihracatına ulaştığını açıklasa da, dış ticaretin yapısal analizi, sektörün zorda olduğunu ortaya koyuyor. Konuya hem küresel hem de yıllık bazda bakıldığında sektörün sıkıntıları daha bir netlik kazanıyor.
İçerde yaşanan uzun süreli kronik enflasyon, ekonomik sürecin işleyişini tarımdan sanayiye kadar çoğu sektörü, verimlilik ve üretim açısından dar boğazlara taşıdı. Bu alanlarda alınması gereken önleyici önlemlere başvurulmadı. Sağlıklı bir kur, sanayi ve tarım politikası izlenemedi. Diğer yandan bölgede yaşanan savaş ortamı ekonomiyi olumsuz etkiledi. Bunlara ek olarak küresel ticarette Çin’in artan ağırlığı ve ABD’nin savaş nedeniyle getirdiği kısıtlayıcı önlemler karşısında seyirci kalındı. Bu nedenlerle daha ayrıntılı bir analizde Küresel ticaretteki payımızın yüzde 1’lik düzeyden aşağıya doğru yönlendiği gözleniyor.
TİM ve PwC Türkiye işbirliğiyle hazırlanan “İhracatta Rekabetçiliğin Geliştirilmesi” raporuna göre Türkiye’nin Küresel Ticaretteki 2023 payı yüzde 1,08; 2024 payı 1,07; 2025 payı 1,04 olarak gerçekleşirken, 2026 payının 0,98 düzeyine inmekte olduğu vurgulanmıştır. Bu düşüşte, ihracat yapan şirketlerin maliyetlerindeki artışlarının belirleyici olduğu belirtiliyor. Ekonomide yaşanan bu sıkıntılar, ihracatçı şirket sayısının azalması yanında bölgesel dağılımı da etkilenmiştir. TİM verilerine göre ihracatın yüzde 52’si 1000 şirket tarafından ve yüzde 43’ü İstanbul merkezli olarak ihracat yapmaktadır. İhracat hacmi 1 milyar doları aşan şirket sayısı sadece 25 adettir. Bu olgu Anadolu’da ihracatçı şirket sayısının zayıflamakta olduğunu gösteriyor.
TÜİK’in 12 Kasım tarihli Eylül 2026 verilerine göre dış ticarette ihracat birim değer endeksi, bir önceki yılın aynı ayına yüzde 7 artmıştır. Bu artış imalat sanayiinde sadece yüzde 3.8dir. İhracat miktar endeksi ise yüzde 7,8 artış göstermiştir. Oysa ithalat miktar endeksi yüzde 6,3 azalmıştır. İthalattaki birim değer artışı ise yüzde 12,7 dir. Bu durum dış ticaret hadlerinin ülkemiz aleyhine gelişmekte olduğunu ortaya koymaktadır. İthalatın birim değerindeki artış dış ticaret haddinin aleyhimize gelişmesine yol açıyor. Örneğin 2025 yılında dış ticaret haddi yüzde 92,7 oranında iken; Eylül 2026 da 4,5 puan azalarak yüzde 88’e gerilemiş bulunuyor.
Başka bir açıdan baktığımızda bu süreç yine doğrulanıyor. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ihracat miktar endeksimizdeki artış sadece binde 1 artış gösteriyor. İhracat miktar endeksi 2026 Ağustos ayı endeksi 145,3 değerinde iken, 2026 Eylül ayında ancak 145,5 değerini almıştır. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ithalat miktar endeksi ise 2026 Ağustos ayında 117,7 iken eylül ayında yüzde 1,6 artarak 113,5 olarak gerçekleştiği görülüyor.
Dış ticaretimizdeki bir başka handikap ise, bizim daha çok katma değeri ve teknoloji içeriği düşük ürünler satarken, katma değer ve teknoloji içeriği yüksek ürünler ithal etmemizden kaynaklanıyor. Bu durum ülkemiz sanayi yapısında bir güçlenme ve yüksek teknoloji içerikli ürün üreten sanayileşmeye sıçrama yapamayışımızdan kaynaklanıyor. Ülkede bu yönde ileri teknoloji içeren yeni sanayi dalları kurmak yerine, var olan sanayilerin, aşırı maliyet ve piyasa istikrarsızlığı nedeniyle yurt dışına kaçışı bir yandan; yetişmiş entelektüel sermayemizi yine yurt dışına kaçırmamız ülke ekonomisinin kanayan yarasıdır.
Bu noktada, 2007 yılında, EGİAD desteği ve asistan arkadaşlarımla birlikte hazırladığımız “Türkiye İçin Bilgi Bazlı Sürdürülebilir Yenilikçi Sanayileşme Stratejisi” isimli çalışmanın değerlendirilmemiş olmasından büyük üzüntü duyduğumu vurgulamak isterim. Dönemin Bakanına yapılan sunumda, ben stratejiden bahsederken, Bakan’ın envanter çıkarmaktan bahsetmesi bende hayal kırıklığı yaratmıştı. Yeni teknoloji kümeleri ve gelişme koridorları üzerine kurduğumuz bu çalışma boşa gitti. Bugün o boşluk hala yaşanıyor ve bu yüzden ileri teknoloji stratejisi olmayan ekonomimizin dış ticaret ve dış açık sorununu çözmesi, ne yazık ki mümkün gözükmüyor.
Dış ticaret zorda ve çözümsüz
13 Kasım 2026, 21:31
Dış ticaret zorda ve çözümsüz
Paylaş:
