.
Ekonomik Göstergeler
Dolar
29.84 ₺
Euro
32.45 ₺
GBP
1.124 ₺
JPY
7.842
Ana Sayfa
Gündem
Spor
Köşe Yazıları
Podcast

Küresel borçlanma ve Türkiye

Okuma Süresi: 3 Dakika
Toplam Okunma: hesaplanıyor...
Küresel borçlanma ve Türkiye
Küresel borçlanma ve Türkiye
Paylaş:
Dünyada yeni gündem, borcun ana parasından ziyade faizinin konuşuluyor olması. Uluslararası Finans Enstitüsü’nün 23 Eylül 2026'da açıkladığı Küresel Borç Monitörü’ne göre 2026 yılı ilk yarısında küresel borç 10 trilyon dolar daha artarak 365,5 trilyon dolara ulaştı. Bu borcun dağılımında kamu %30,2, finans dışı şirketler %28,7, finansal sektör %23,1, hane halkı %15 paya sahip. Bu dünya üzerinde yaşayan her insan başına 44 bin dolar borç demek. Borcun dünya gayri safi hasılasına oranı yaklaşık %310 seviyesinde. 2021 yılındaki zirvesine göre %25 puan altında ancak IIF bu düşüşün gerçek bir borç azaltma olmadığını, enflasyonun GSYH’yi şişirmesinin yarattığı optik bir iyileşme olduğunu belirtiyor. Artışın büyük kısmı artık gelişmekte olan ülkelerden geliyor. Bu kapsamdaki ülkelerin borcu 6,5 trilyon dolar artarak 110 trilyon doları geçti. Sadece Çin'in tek başına borcu 72,5 trilyon dolar. ABD'de finans dışı şirketlerin borcu yapay zekâ yatırımlarının artışından dolayı 24 trilyon dolara ulaştı.

Borcun yarattığı asıl sorun stoktan ziyade akım sorunu olup faizin kendisi problem. Zira gelişmiş ekonomiler son bir yılda sadece devlet tahvillerine3,3 trilyon dolardan fazla faiz ödediler. Bu rakam dünya savunma harcamaları yapay zekâ ve temiz enerji yatırımlarının toplamından daha büyük. IMF küresel kamu borcunun 2025'te GSYH’nin %94'e çıktığını 2029'da %100'ü aşacağını öngörüyor. Tüm dünya hem eski borcu çevirmek hem de yeni açıkları finanse etmek için hem yeni borç alıyor hem de toplamda daha yüksek faiz ödüyor.

OECD’nin tahminlerine göre hükümetler ve şirketler tahvil piyasalarından 29 trilyon dolar borçlanacak. Bu, 2024'e göre %17 artış demek. Ayrıca 30 trilyon dolardan fazla eski borcun vadesi doluyor. Bu da yeni bir refinansman konusu olacak. Mevcut durumdaki savaş ve savunma harcamaları ile enerji fiyatları bu yarışı daha da pahalı hale getiriyor.

Ülkemize gelince; öncelikle belirtmeliyiz ki kamu borcu görece düşük, ancak borçlanma maliyeti yüksek. Enflasyon sorunu çözülemedi, tahminler sürekli yukarı yönlü revize ediliyor. Politika faizi %36'larda, bu yıl sonu enflasyon tahmini %29,5. Özetle Türkiye dünyada faizlerin yüksek olduğu bir dönemde kendi enflasyon primi ile borçlanıyor. Hazinenin 2026'da 20,3 milyar dolar dış borç ödemesi var. Bu yılki eurobond borçlanmalarındaki faiz maliyeti %6.40 seviyelerindeydi. Türkiye'nin 5 yıllık CDS göstergesi 237.53 risk primi de eklenince borçlanma maliyetimiz yükseliyor. Yurt içindeki TL borçlanma maliyetleri de yüksek seyrediyor. 2 yıllık tahvil faizleri %39 bandında, 10 yıllık tahvil faizleri de %36 oranlarında. 2027 finansman programına göre 2027'de toplam 7,9 trilyon TL borç servisi planlanıyor. Bu rakamın 3,97 trilyon lirası sadece faiz olacak. İlk kez faiz ana parayı geçecek, 2026 yılı faiz ödemesi 2,7 trilyon lirayken 2027'de %47 artışla 3,97 trilyon TL'ye ulaşacak.

Özel sektörün bir yıl içinde vadesi gelip ödenecek dış borcu ise 243,3 milyar dolar. Bunun 112 milyar doları bankalara, 83 milyar doları reel sektöre ait. Bu borcun çevrilme maliyeti bugün %7. Ancak şunu belirtmeliyiz ki Türkiye'nin borçlanma sorunu yok. Çünkü ülkemiz hiçbir zaman temerrüde düşmedi. Nisan’da savaş ortamında bile 2 milyarlık borçlanmada 3 kat talep geldi. Sorun borç bulmakta değil, maliyetinin (çevrilmesi pahalı) yüksekliğinde. Küresel borçlanma maliyetlerindeki artışlar özel sektörün getiri oranının üstünde olduğundan yatırım yapılamıyor. İç borçlanmada ise faiz bütçeyi yutuyor. Faiz arttıkça güven azalıyor, güven azaldıkça faiz artıyor. Kısır döngü içine giriliyor. Özellikle bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde biraz önce bahsettiğimiz kısır döngüden ötürü bütçelerden eğitim, sağlık ve sosyal transferlere ayrılan paylar azalıyor. Fakirlerin ekmeğinden kesilen pay zenginin tahvil faizine gidiyor. Borçlanma bir finansman aracı olmaktan çıkıyor, servetin tabandan tavana taşınmasına imkân veren bir sessiz mekanizmaya dönüşüyor. Bir nevi borç krizi servet dağılımının eşitsizliğine yol açan bir adalet krizi haline geliyor.