Dünyada devletlerin sınırları var. Milletlerin sınırları var. Hukukun, demokrasinin, seçimlerin ve siyasal egemenliğin sınırları var. Fakat servetlerin sınırları giderek ortadan kalkıyor. Üstelik sınırları aşan servetlerin bir bölümü, ülkelerini yöneten siyasal iktidarların çevresinde oluşuyor. Kamu kaynaklarından ve siyasal ayrıcalıklardan beslenen bu servetler, uluslararası finans sisteminin içinde kendilerine yeni mülkiyet ve güvenlik alanları bulabiliyor.
Ortaya üzerinde yeterince düşünmediğimiz bir çelişki çıkıyor. Siyasal iktidar ulusal, politik servet uluslararası hale geliyor. Fakat sorun bununla da sınırlı kalmıyor. Servetlerin oluştuğu ülkelerle onları kabul eden ülkeler arasında yeni bir ekonomik ve siyasal ilişki doğuyor. Bir tarafta kamu gücüyle ekonomik ayrıcalık üreten siyasal iktidarlar, diğer tarafta bu servetlerin dolaşımına aracılık eden uluslararası finans kuruluşları bulunuyor. Bu ilişkinin yalnızca yolsuzluk boyutunu değil, demokrasileri, ulusal egemenliği ve dünya yönetimini nasıl etkilediğini de araştırmak gerekiyor.
A. Siyasal iktidar nasıl servet üretiyor?
Demokrasilerde siyasal iktidarın kaynağı halktır. Halk yöneticilerine ülkeyi yönetme yetkisi verir; kamu kaynaklarını kişisel servete dönüştürme hakkı vermez. Ancak kamu ihaleleri, özelleştirmeler, imar kararları, enerji ve maden ruhsatları, kamu bankaları ve finansal ayrıcalıklar siyasal iktidarın ekonomik servet üretme araçlarına dönüşebiliyor. Böylece kamu gücüyle ekonomik güç arasında karşılıklı bir bağımlılık oluşuyor.
Siyasal iktidar ekonomik ayrıcalık üretiyor. Ekonomik ayrıcalık servete dönüşüyor. Servet ise iktidarın devamını sağlayacak yeni siyasal ilişkiler kurabiliyor. Böylece; demokrasiden otokrasiye geçişin döngüsü oluşuyor. Giderek iktidarın kaybedilmesi; yalnızca siyasal makamların değil, ekonomik ayrıcalıkların ve servetlerin güvenliğinin de kaybedilmesi anlamına gelebiliyor. Bu da siyasal iktidarların; iktidarda kalma direncini artırıyor.
Malezya'da 2020’deki 1MDB skandalı bu ilişkinin somut örneklerinden biridir. ABD Adalet Bakanlığının soruşturmalarına göre kalkınma amacıyla kurulan kamu fonundan 4,5 milyar doları aşan kaynak usulsüz biçimde aktarıldı. Uluslararası bankalar bu işlemlerin bir bölümünde rol oynadı. Goldman Sachs, bağlantılı rüşvet soruşturmasının çözümü kapsamında 2,9 milyar doları aşan ödeme yapmayı kabul etti. Demek ki siyasal servet üretimi yalnızca ulusal bir yönetim sorunu değildir, dış bağlantıları da vardır.
B. Emperyalizmin finansallaşan dünyası
İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşturulan uluslararası para düzeni, 1970'lerden itibaren sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle yeni bir aşamaya geçti. Finansallaştı. Finansallaşma, ekonomik gücün giderek daha büyük bölümünün finansal varlıklar, borç ilişkileri, yatırım fonları ve sermaye piyasaları üzerinden örgütlenmesi anlamına geliyor.
Artık sermaye yalnızca üretim tesislerinde, toprakta veya ticarette birikmiyor. Finansal varlıkların mülkiyetinde ve uluslararası para hareketlerinde de yoğunlaşıyor. Finansal İstikrar Kurulunun verilerine göre banka dışı finans kuruluşlarının varlıkları 2024'te 256,8 trilyon dolara ulaştı. Bu büyüklük, küresel finansal varlıkların yüzde 51'ini oluşturuyordu.Bu rakam yasa dışı serveti değil, finansallaşmanın ulaştığı ekonomik ölçeği gösteriyor.
Uluslararası bankalar, offshore şirketler, vergi cennetleri, yatırım fonları ve karmaşık ortaklık yapıları bu büyük sistemin parçalarıdır. Sistem meşru ticaret ve yatırımların yanında, gerçek sahipliği gizlenen politik servetlerin dolaşımına da imkân verebiliyor.
2021'de açıklanan Pandora Belgeleri, 90'dan fazla ülkede 330'u aşkın siyasetçi ve üst düzey kamu görevlisinin offshore bağlantılarını ve siyasal güçle uluslararası mülkiyet arasındaki ilişkinin büyüklüğünü ortaya koydu. Görülüyor ki; finansallaşma yalnızca ekonomiyi değil, siyasal iktidarların servetlerini koruma ve uluslararası ilişki kurma imkânlarını da değiştiriyor. Emperyalizmin bugünkü finansal boyutunu bu ilişkilerle de değerlendirmeliyiz.
C. Dolarizasyondan finansal istihbarata
Konunun daha az tartışılan bir başka boyutu var. Dolarizasyon! Uluslararası ödemelerde, rezervlerde ve finansal işlemlerde doların merkezi konumu, dünya ekonomisini belirli finansal kurumlara ve ödeme altyapılarına bağımlı hale getirmiştir.Uluslararası Ödemeler Bankasının 2025 verilerine göre döviz işlemlerinin yüzde 89,2'sinin bir tarafında dolar bulunuyor.
Dolar işlemlerinin önemli bir bölümü muhabir bankalar ve dolar takas sistemlerinden geçiyor. SWIFT ödeme mesajlarını iletiyor. Swap işlemleri ise geçici döviz değişimi ve finansman sağlıyor.Bunlar aynı işlem değil; ancak küresel finansal bağımlılığın farklı araçlarıdır.
Bu işlemler kayıtlar oluşturuyor. Kayıtlara hukuken erişebilen devletler, finansal suçları araştırma ve yaptırım uygulama gücü kazanıyor.ABD'nin 2001 sonrasında geliştirdiği Terörizmin Finansmanını İzleme Programı kapsamında, belirli SWIFT verilerine hukuki taleplerle erişebilmesi bunun örneklerinden biridir.
Burada üzerinde düşünmemiz gereken başka bir soru ortaya çıkıyor: Siyasal ayrıcalıklarla oluşmuş gizli servetlerin uluslararası finans sisteminde bıraktığı izler, servet sahiplerini dış baskı ve şantaja açık hale getirebilir mi? Evet! Finansal bilginin dış politika ve güvenlik yönetiminde güç unsuru haline geldiği, baskı ve şantaj enstrümanına dönüştüğü artık bilinen bir gerçektir.
D. Finansallaşma dünya yönetimini nasıl etkiliyor?
Uluslararası finans sisteminin siyasal etkisi yalnızca doların egemenliğiyle sınırlı değildir. Dolara egemen olanların; finansal yaptırımlar, banka hesaplarını dondurma, ödeme kanallarına erişimin sınırlandırma işlemleri de uluslararası sermaye hareketlerini egemenlerin dış politika araçlarına dönüştürüyor.
2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgalinden sonra yaklaşık 300 milyar dolarlık Rusya Merkez Bankası varlığının uluslararası yaptırımlar kapsamında hareketsiz bırakılması, finansal gücün devletler üzerindeki etkisini gösterdi. Şüphesiz devlet varlıkları kişisel politik servetlerden farklıdır. Ancak her iki örnekte de uluslararası finans sisteminin siyasal kararlar üzerinde etkili olabildiğini görüyoruz.
Bir başka örnek, 2017'de ortaya çıkarılan Azerbaijani Laundromat dosyasıdır. Araştırmaya göre 2012–2014 döneminde yaklaşık 2,9 milyar dolar uluslararası şirketler ve banka hesapları üzerinden dolaştırılmış, bu sistemin bir bölümü Avrupa'da siyasal nüfuz oluşturmak amacıyla kullanılmıştır.
Burada finansal güç, yalnızca korunması gereken bir servet olmaktan çıkıp başka ülkelerin siyasetini etkileme aracına dönüşebiliyor. Finansallaşmanın dünya yönetimine etkisi de burada başlıyor.Çünkü ekonomik güç, ulusal demokratik kurumların dışında oluşan ilişkiler aracılığıyla siyasal kararlara etki edebiliyor.Dış politika artık yalnızca büyükelçiliklerde yürütülmüyor. Finansal veri tabanları, uluslararası bankalar, istihbarat değerlendirmeleri ve yaptırım kararları da diplomatik ilişkilerde belirleyici olabiliyor.
Bu yapı, siyasal iktidarlarını kaybettiklerinde ekonomik varlıklarının da sorgulanmasından çekinen yöneticiler için yeni bağımlılıklar oluşturuyor. Finansallaşma böylece; bazı koşullarda otokrasinin ekonomik dayanaklarını güçlendiren, demokratik denetimi ise aşındıran bir mekanizmaya dönüşüyor.
E. Servet millî sınırları, servetin bölüşümü de akıl sınırlarını aşarken millî egemenlik nerede kalıyor?
İşte çağımızın önemli çelişkilerinden biri burada ortaya çıkıyor. Siyasal iktidarların yetkileri ulusal sınırlar içinde doğuyor. Hukuk sistemleri, seçimler ve demokratik denetim mekanizmaları da esas olarak bu sınırlar içinde işliyor. Fakat bu yetkilerden kaynaklanan haksız servetler sınırları aşarak başka ülkelerin mülkiyet ve finans sistemlerine taşınabiliyor.
Ulusal hukuk; sınırları aşan servetleri uluslararası iş birliği olmadan takip edemiyor. Servet sınırları aşarken egemenliğin sınırları, servetin denetlenmesini güçleştiriyor. Daha da önemlisi, demokratik denetimden kaçan servetlerin uluslararası finans sistemi içinde korunabilmesi, onları üreten siyasal iktidarların devamına da hizmet edebiliyor. Böylece ekonomik bağımlılık siyasal bağımlılığa, iktidarda kalma ısrarına ve otokrasiye dönüşüyor.
Bu nedenle otokrasinin kaynaklarını yalnızca iktidar sahiplerinin davranışlarında değil, uluslararası finans sisteminin yapısında da aramak zorundayız. Çünkü dünyanın sorunu artık yalnızca kimin iktidarda olduğu değildir. Artık demokrasiler milli bir sorun olmaktan çıkmış, uluslararası bir soruna dönüşmüştür. Bu uluslararası sorun; siyasal iktidardan doğan ekonomik gücün sınırları aşarak uluslararası siyasal bağlantılara ve uluslararası bağımlılığa dönüştüren diyalektik emperyalist medeniyet düzeninden kaynaklanmaktadır.
F. Sınırları aşan politik servetler konusunda ara çözüm ve kesin çözüm
Her tespit sahibinin korkmadan çözüm önerme borcu vardır. Biz de; yanlış yapmaktan ve yanlış anlaşılmaktan korkmadan bu konudaki çözümümüzü öneriyoruz.
Çözüm önerimiz iki aşamalıdır:
1.Ara Çözüm; yalnızca yöneticileri değiştirmek değildir. Siyasal iktidarın kişisel servet üretme kapasitesini sınırlamak, servetlerin gerçek sahiplerinin eline geçmesini sağlamak ve demokratik denetimi uluslararası finans ilişkilerine kadar genişletmektir.
2.Kesin Çözüm; dünyayı kuşatmış ve dünyanın geleceğini tıkamış, halen içinde yaşadığımız bozuk emperyal düşünce ve ona dayalı diyalektik medeniyet düzenini yeni bir holistik medeniyet düzeniyle değiştirmektir.
Yeni holistik medeniyet düzeni; yeni bir düşünce düzenine dayalı olarak, yeni bir toplum, yeni bir demokrasi, yeni bir gelir ve servet düzeni oluşturmalıdır. Dünyanın yönetimi bu biçimde değiştirilmelidir. Dünyanın ve insanlığın geleceği bu değişimdedir.
Sınırları aşan politik servetler
Sınırları aşan politik servetler
Paylaş: