Washington seçeneklerini çoğaltıyor
Dedeağaç ve Girit’teki Souda Körfezi, Amerikan kuvvetlerinin Güneydoğu Avrupa’ya ve NATO’nun doğu kanadına erişimini kolaylaştırıyor. Dedeağaç, Balkanlar üzerinden sevkiyat imkânı sunuyor. Limanın ticari işlevi ve Rusya’ya karşı NATO’nun doğu kanadını destekleyen rolü, bu gelişmenin daha geniş bağlamını gösteriyor. Washington, bölgesel hareket kabiliyetini tek bir üsse, güzergâha veya siyasi karara bağlamaktan kaçınıyor.
Türkiye, Boğazlar üzerindeki Montrö sorumlulukları, askerî kapasitesi ve Kafkasya ile Ortadoğu’ya uzanan ilişkileri sayesinde özgün bir konuma sahip. Ancak S-400 alımı, Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması ve Suriye’deki ayrışma, Washington’un başka seçeneklere yatırım yapmasını hızlandırdı. Ankara’nın hesabı, Amerikan planlamasında hangi alanlarda ağırlık kaybettiğini görmekle başlamalı.
Ege’de krizler daha hızlı gelişebilir
Yunanistan’ın Rafale uçakları, Belharra fırkateynleri ve F-35 programı, İsrail’le gelişen savunma iş birliğiyle birlikte okunmalı. Achilles Shield gibi hava savunma projelerinde açıklanan niyet, imzalanan sözleşme ve operasyonel kapasite farklı aşamalardır. Ankara her birini kendi takvimi ve bölgesel dengeye etkisi üzerinden değerlendirmeli.
Ege’de karasuları, hava sahası ve kıta sahanlığı anlaşmazlıkları sürüyor. Yeni teknolojiler, bir olayın siyasi krize dönüşme süresini kısaltabilir. Gazze ve Suriye konularında derin görüş ayrılıkları yaşayan Türkiye ile İsrail arasında da yanlış hesaplama riski var. Atina’yla doğrudan kriz iletişimi, İsrail’le teknik ve diplomatik temasın korunması, askerî caydırıcılık kadar önem taşıyor. Böyle bir temas, taraflara olayın ne olduğunu doğrulama ve siyasi karar alıcılara zaman kazandırma imkânı verir.
Kıbrıs ve Ege’nin ekonomik geleceği
Washington’un Güney Kıbrıs’la savunma ilişkilerini geliştirmesi, adanın bölgesel önemini artıran unsurlardan biri. Limanlar, elektrik bağlantıları ve denizaltı kabloları da Kıbrıs’ı Avrupa ile Ortadoğu arasındaki altyapı hesaplarının merkezine taşıyor. Ankara, Kıbrıs Türklerinin güvenlik ve siyasi eşitlik taleplerini savunurken ekonomik erişimlerini de genişletmeli. Enerji altyapısı, eğitim ve dış ticaret, bu yaklaşımın somut alanları.
Doğu Akdeniz’de nüfuz, enerjinin, elektriğin ve verinin hangi güzergâhlardan aktığına giderek daha fazla bağlı. Great Sea Interconnector gibi projeler finansman, teknik uygulama ve deniz yetki alanları bakımından belirsizlik taşıyor. Bu projelerin gündemde kalması bile bölgenin gelecekteki bağlantıları için rekabetin başladığını gösteriyor.
Türkiye’nin elinde Ceyhan, Aliağa, LNG terminalleri, TANAP ve Marmara’nın lojistik ağı var. İzmir, Aliağa’nın enerji ve petrokimya kapasitesiyle Çandarlı’nın lojistik potansiyelini aynı yatırım stratejisinde buluşturabilir. Bunun karşılığı, hangi liman ve sanayi yatırımlarının Avrupa ve Balkan pazarlarıyla bağlantıyı güçlendireceğine karar vermektir. Uluslararası sermayeyi çekmek ise hukuki güvenceye, istikrarlı düzenlemelere ve finansmana elverişli projelere bağlı.
Ankara’nın üç önceliği
Caydırıcılığı sürdürülebilir kılmak. Türkiye, savunma yatırımlarını erken uyarı ve hava-deniz savunması dâhil, birbiriyle çalışabilen kabiliyetler etrafında planlamalı. Yerli üretimle uluslararası teknoloji ortaklıklarını birlikte değerlendirmeli ve yatırımların uzun vadeli bakım maliyetini hesaba katmalı.
Diplomatik hareket alanını genişletmek. Washington’la S-400 ve F-35 anlaşmazlıklarında uygulanabilir çözümler aranmalı. Atina’yla kriz önleme mekanizmaları güçlendirilmeli, Paris ve Kahire’yle düzenli temas sürdürülmeli. NATO üyeliği ve Avrupa’yla ekonomik bağlar, Türkiye’nin Asya ve Körfez’de yeni ortaklıklar kurabileceği bir zemin sağlıyor.
Ekonomik bağlantılara yatırım yapmak. Limanlar, elektrik bağlantıları ve ileri sanayi, güvenlik stratejisinin parçası olmalı. Öncelik, finansmanı ve talebi gösterilebilen, Türkiye’yi komşu ekonomiler için değerli bir ortak yapan projelere verilmeli. Bir limanın bölgesel ağırlığını, rıhtım kapasitesi kadar hinterlandındaki sanayiye ve dış pazarlara ne kadar iyi bağlandığı belirler.
Pekin’de Çin’in dünyaya açılışını, Avrupa’da Soğuk Savaş’ın kapanışını, OECD ve Uluslararası Enerji Ajansı’nda enerji güvenliğinin değişen anlamını yakından izledim. İş dünyasında da yatırımın jeopolitik risk karşısında ne kadar hızlı yön değiştirebildiğini gördüm. Türkiye’nin Ege ve Doğu Akdeniz’deki ağırlığı, bu değişimi okuyup zamanında karar verebilmesine bağlı. Başarının ölçüsü, bir kriz çıktığında tırmanmayı önleyebilmek ve kriz geçtikten sonra da komşuların Türkiye’yle çalışmak için güçlü nedenlere sahip olmasıdır.